Tachtig jaar na de bevrijding van de kampen is de wereld getuige van een huiveringwekkende heropleving van antisemitisme. Nu de laatste generatie ooggetuigen nog onder ons is, zijn hun stemmen veranderd van historische verslagen in dringende alarmsignalen.

Onlangs ontving ICEJ-Duitsland Eva Erben, een overlevende van het getto van Terezin, Auschwitz en de dodenmars, om op verschillende locaties voor Duitse studenten te spreken. ICEJ-Duitsland brengt al jaren overlevenden naar klaslokalen om studenten te helpen het verleden te begrijpen, na te denken over de relevantie ervan voor vandaag en actieve betrokkenheid aan te moedigen.

De directeur van ICEJ-Duitsland, Gottfried Bühler, merkte op dat bij de ingang van Yad Vashem de woorden van de profeet Joël ons inspireren om deze verhalen te delen met onze kinderen, die ze op hun beurt weer zullen doorgeven. Dit is een oproep aan de wereld om de Holocaust te gedenken en er lering uit te trekken. Eva is een levend testament: ze heeft de Holocaust doorstaan, alles verloren wat ze had, maar straalt nog steeds vitaliteit en hoop uit.

“Als je het rechtstreeks van een overlevende van de Holocaust hoort, raakt het je hart dieper dan welke film of welk leerboek dan ook”, aldus lerares Anja Herbst. De zaal voelde het gewicht van die waarheid toen de leerlingen in een zware, respectvolle stilte zaten. Ontroerd tot tranen toe, stonden ze uiteindelijk op voor een staande ovatie nadat Eva een fragment had gezongen uit Brundibar, de beroemde opera die door kinderen binnen de muren van Terezin werd opgevoerd.

Toch had Eva het niet alleen over de geschiedenis, maar sprak ze zich ook duidelijk uit over de huidige gebeurtenissen. Ze legde een direct verband tussen de nazi-ideologie die ze als kind had meegemaakt en de acties van Hamas op 7 oktober. “Hamas of nazisme, het is dezelfde ideologie”, waarschuwde Eva de studenten. “Ik noem het ‘dezelfde dame in een andere rok’. Hun doel is hetzelfde: de vernietiging en dood van het Joodse volk.” Na haar waarschuwing richtte ze haar aandacht op het stilzwijgen van internationale organisaties, een stilzwijgen dat haar akelig bekend voorkomt. Ze merkte op dat, net zoals het Rode Kruis ooit de leugens van de nazi’s accepteerde toen het Terezin bezocht, zij gelooft dat de VN vandaag de dag zwijgt terwijl Hamas zijn eigen volk opoffert. “Ik verzoek u de waarheid te vertellen”, drong ze aan. “Hamas offert zijn volk op en de VN zwijgt; dat is een deel van het probleem. Toch krijgt Israël alle schuld.”

Eva stelde vervolgens een vraag die in de lucht leek te hangen en die de oude leugen aanvocht dat het uitroeien van het Joodse volk op de een of andere manier de problemen van de wereld zou oplossen. De geschiedenis, zo herinnerde ze hen, heeft al bewezen dat dit een illusie is. “Is de wereld beter geworden door Hitlers moordmachine?”, vroeg ze. “Is de wereld verbeterd door zes miljoen Joden te vermoorden?”

Ze antwoordden met een volmondig nee. Eva vervolgde: “Kijk eens naar wat het Joodse volk aan de wereld heeft bijgedragen: penicilline, spijkerbroeken, cherrytomaatjes, aspirine en nog veel meer. Degenen die ons haten, zullen nog steeds Levi-spijkerbroeken dragen of aspirine gebruiken, beide uitgevonden door een Jood.” Terwijl haat as voortbracht, kozen de overlevenden, “de weinigen die overbleven”, ervoor om een natie op te bouwen die de woestijn laat bloeien. “De nazi-ideologie probeerde ons volk uit te roeien”, zei Eva, “en kijk eens wat de overlevenden van Israël hebben gemaakt: universiteiten, water- en elektriciteitsinfrastructuur, technologie en landbouw.”

Ze herinnerde de studenten eraan dat de overlevenden van de Holocaust met niets in Israël aankwamen, zonder geld, zonder familie en met een leven dat door trauma’s was verwoest; toch kozen ze voor de weg van creativiteit in plaats van de gemakkelijke weg van wrok. “We hebben Israël vanuit het niets opgebouwd”, verklaarde Eva. “Haat tegen Israël is gebaseerd op onwetendheid en domheid. Kennis is macht; je moet geschiedenis studeren, zodat je niet door deze leugens wordt misleid.”

Ze daagde Duitse jongeren rechtstreeks uit om de moed te hebben om ‘politiek incorrect’ te zijn als dat betekent dat ze voor de waarheid moeten opkomen. Haar advies aan de volgende generatie was duidelijk en dringend: blijf niet zwijgen, want door te zwijgen laat je de wereld die je kent aan je voorbijgaan; maak onderscheid tussen degenen die willen integreren en degenen die een ideologie van haat aanhangen; en bovenal: omarm het geschenk van het leven. “Vandaag komt nooit meer terug”, herinnerde ze hen, “dus haal er het beste uit.”

Ondanks dat ze, zoals ze zelf zegt, een ‘koffer vol gedachten’ met zich meedraagt, weigert Eva zich te laten meeslepen door bitterheid. Ze brengt haar dagen door met herinneringen aan haar familie, koken, tuinieren, bezoekers ontvangen en genieten van de eenvoudige schoonheid van het leven. Haar kracht komt voort uit een dankbaar hart en een vastberadenheid om te leven en het leven te omarmen.

Ze sprak de aanwezigen met rustige kracht toe: “Huil alsjeblieft niet om de Holocaust. Ja, het was kwaadaardig. Maar wat nu belangrijk is, is hoe we deze geschiedenis voortzetten. Welke lessen kunnen we hieruit trekken? Ik moedig iedereen aan om volgens de Tien Geboden te leven. Zo kunnen we de wereld verbeteren.”

Eva sprak ook haar oprechte dankbaarheid uit voor het “heilige werk” van de ICEJ en prees hen als een standvastige stem voor de waarheid en voor hun onwankelbare steun aan Israël en hun verzet tegen antisemitisme.

Door uw steun aan de Internationale Christelijke Ambassade in Jeruzalem blijft u een cruciale rol spelen in het steunen van Israël en het Joodse volk en in het weerstaan van de opkomende golf van antisemitisme in onze wereld.

Door Nativia Bühler