Het christendom, het jodendom en de islam worden vaak de drie „Abrahamitische godsdiensten“ genoemd, aangezien ze allemaal hun oorsprong vinden in Abraham – de vader van het geloof. Deze gemeenschappelijke noemer heeft de veronderstelling in de hand gewerkt dat het in wezen verschillende uitingen zijn van hetzelfde religieuze erfgoed. Maar betekent een gemeenschappelijke verwijzing naar Abraham noodzakelijkerwijs dat ze allemaal een gemeenschappelijk begrip hebben van God, en van Zijn aard en karakter? En is de God van de Bijbel, Die Zich zo nauw identificeerde met het oude Israël, dezelfde als de Allah van de Koran?

In zijn recente lezing op de Jerusalem Summit onderzoekt professor Andrew J. Nolte van Regent University deze vraag door de bijbelse en koranische beschrijvingen van Abraham naast elkaar te leggen. Wat hieruit naar voren komt, is niet louter een theologisch meningsverschil, maar wezenlijk verschillende opvattingen over God, de mensheid en de inrichting van de samenleving.

Verschillende opvattingen over God
In Genesis staat Abraham voor God en pleit hij voor Sodom. Hij doet niet alleen een beroep op wat hij zelf wil, maar ook op Gods eigen karakter als rechtvaardig en eerlijk. Opmerkelijk genoeg laat God het gesprek doorgaan. We lezen hoe Abraham vragen stelt, een beroep doet op God en zelfs met Hem onderhandelt.

Nolte stelt dit tegenover het verslag in de Koran, waarin Abraham eveneens in discussie gaat over het volk van Lot, maar te horen krijgt: „O Abraham! Houd hiermee op.” Voor Nolte onthult dit contrast iets fundamenteels: de God van de Bijbel nodigt Abraham uit tot een zeer persoonlijke en relationele ontmoeting, waarin de voorbede zelf van belang is.

Dit roept voor ieder van ons een vraag op: in wat voor soort God geloven we? Niet alleen welke leerstellingen we belijden, maar welk beeld van God daadwerkelijk vorm geeft aan onze gebeden, onze relaties en de manier waarop we kijken naar mensen die anders zijn dan wij? Als ons begrip van God uiteindelijk bepalend is voor hoe wij menselijke waardigheid, rechtvaardigheid en de samenleving begrijpen, dan is het juist kennen van God geen abstracte theologische oefening. Het is een verantwoordelijkheid – met gevolgen voor hoe wij leven en hoe wij omgaan met de wereld om ons heen. 

Nolte onderzoekt ook hoe de opvatting over God de houding van christenen en moslims ten opzichte van joden heeft gevormd, en waarom dit van belang is voor het begrip van antisemitisme, de christelijk-joodse betrekkingen en het zionisme vandaag de dag.

Wat wij geloven over God – ons begrip van Zijn aard en eigenschappen – blijft nooit louter een kwestie van persoonlijk geloof. Het bepaalt hoe wij onszelf zien, hoe wij anderen beschouwen en uiteindelijk wat voor soort samenleving wij opbouwen. Dit wordt nog duidelijker als het over Israël gaat.

Ons begrip van God beïnvloedt onze opvattingen over menselijke waardigheid, vrijheid, gezag, rechtvaardigheid en onze verantwoordelijkheid ten opzichte van degenen die er andere geloofsovertuigingen op nahouden dan wij. Theologie heeft dan ook gevolgen die veel verder reiken dan de muren van kerken, synagogen of moskeeën. Opvattingen over God vormen uiteindelijk de basis van onze opvattingen over de mensheid en de samenleving.

Samenvatting van de lezing door prof. Andrew J. Nolte

Bekijk hieronder deze tot nadenken stemmende lezing van professor A. J. Nolte tijdens het ICEJ-webinar van deze week en ontdek waarom ons begrip van de God van Abraham nog steeds van belang is.