Het theologische programma van de Jerusalem Summit was voornamelijk gericht op nieuwe vormen van vervangingstheologie en hoe hierop te reageren. Een van de meest besproken theologische stromingen van de afgelopen vijftig jaar is het zogenaamde „Nieuwe Perspectief op Paulus“ (NPP), dat neigt naar vervangingsdenken. Dr. Samuel Tedder gaf een beknopte en evenwichtige inleiding tot deze invloedrijke stroming, waarbij hij zowel de sterke punten ervan als de implicaties voor de manier waarop christenen tegenwoordig tegen Israël aankijken, toelichtte.

Hebben christenen zowel Paulus als het jodendom verkeerd begrepen? 

Eeuwenlang werd het jodendom vaak afgeschilderd als een religie van wetticisme, waarin mensen verlossing trachtten te verdienen door gehoorzaamheid aan de Wet. Het christendom daarentegen werd voorgesteld als de religie van de genade. Het werk van E. P. Sanders in de jaren zeventig zette vraagtekens bij dit beeld. Na bestudering van de joodse literatuur uit de periode van de Tweede Tempel stelde Sanders dat het jodendom beter begrepen kon worden als een verbondsrelatie die door Gods genade tot stand was gebracht. Gehoorzaamheid aan de Wet was geen manier om het verbond aan te gaan, maar een manier om erbinnen te leven. Dit werd een van de fundamentele inzichten achter het Nieuwe Perspectief op Paulus. 

Een andere belangrijke figuur was de Zweedse theoloog Krister Stendahl, die zich afvroeg of de rechtvaardigingsleer van Paulus in de eerste plaats betrekking had op het schuldige geweten van het individu. Hij stelde daarentegen dat Paulus zich bezighield met de relatie tussen Joden en heidenen en met de vraag wie tot Gods verbondsvolk behoort. 

James Dunn werkte deze ideeën verder uit. Hij stelde dat Paulus’ uitdrukking „werken van de wet” niet verwees naar menselijke inspanningen in het algemeen, maar naar specifieke kenmerken van de joodse identiteit, zoals besnijdenis, spijswetten en het vieren van de sabbat. Deze praktijken onderscheidden joden van heidenen en bakenden de verbondsgemeenschap af. 

Volgens Dunn ging het Paulus niet om verzet tegen goede werken, maar om verzet tegen de eis dat heidenen joodse identiteitskenmerken moesten aannemen om tot Gods volk te behoren. Zo werd het geloof in de Messias het bepalende kenmerk van het lidmaatschap van het verbond. 

N. T. Wright heeft deze benadering verder uitgewerkt door Paulus in het bredere verhaal van Israël te plaatsen. Hij stelt dat de geschiedenis van Israël tot aan de komst van de Messias in de schaduw van de ballingschap blijft staan. Door Zijn dood en opstanding heeft Jezus het verbond vernieuwd, de geschiedenis van Israël vervuld en de aan Abraham beloofde zegeningen voor de volken ontsloten. 

Er valt veel te waarderen aan deze ontwikkelingen. Het Nieuwe Perspectief plaatst Paulus stevig in zijn joodse context. Het benadrukt het belang van de Israëlische Geschriften en corrigeert oneerlijke karikaturen van het jodendom. Het herinnert ons eraan dat verlossing niet louter een individuele ervaring is, maar deelname aan Gods verbondsgemeenschap. 

Er blijven belangrijke vragen over. Sommige stromingen binnen het Nieuwe Perspectief interpreteren de geschiedenis van Israël zodanig dat deze in Christus haar hoogtepunt bereikt, waardoor het etnische Israël geen afzonderlijke rol meer vervult in Gods voortdurende plannen. Israël wordt opnieuw gedefinieerd rond degenen die in Christus geloven, samen met de heidenen die in de verbondsgemeenschap zijn opgenomen. 

Dit wordt vooral duidelijk bij het lezen van Romeinen 9–11. Als Israël in de eerste plaats wordt opgevat als een opnieuw gedefinieerde geestelijke gemeenschap, kan de verwachting die Paulus koestert ten aanzien van de toekomst van Israël gemakkelijk haar nationale en historische dimensie verliezen. 

De nieuwtestamenticus John Barclay heeft hiervoor een nuttige correctie aangedragen. Barclay stelt dat het kenmerkende aspect van de theologie van Paulus Gods onverdiende genade is; dat wil zeggen, genade die wordt geschonken zonder rekening te houden met de verdiensten van de ontvangers. Gods genade riep Abraham, vormde Israël en stelde het verbond open voor de heidenen. 

Vanuit dit perspectief vormt Gods trouw aan Israël geen belemmering voor het evangelie, maar juist een illustratie van de ware aard van de genade zelf. 

Daarom blijft de olijfboom-metafoor van Paulus zo belangrijk. De heidenen worden in de boom van Israël geënt, maar zij vervangen de natuurlijke takken niet. De wortel die zowel Joden als heidenen in stand houdt, is de genadige roeping van God. De gaven en de roeping van God blijven onherroepelijk, omdat ze niet berusten op menselijke verdiensten, maar op goddelijke trouw. En wat betreft de redding van heel Israël: er is de toekomstige hoop dat God heel Israël zal redden, dat wil zeggen het etnische Israël, dat door Gods barmhartigheid is geschapen, in Gods barmhartigheid wordt bewaard en door goddelijke barmhartigheid in Christus zal worden genezen van zijn gedeeltelijke verharding. 

Het ‘Nieuwe Perspectief’ heeft de Kerk terecht uitgedaagd om Paulus zorgvuldiger te lezen binnen zijn joodse context. Toch moet bij elke lezing van Paulus ook rekening worden gehouden met zijn onwankelbare overtuiging dat God Zijn volk niet heeft verworpen. Dezelfde genade die de volken in het verbond verwelkomt, is de genade die Gods beloften aan Israël in stand houdt. 

Eerwaarde dr. Samuel Tedder is een bijbelwetenschapper, predikant en zendeling uit Finland. Hij behaalde zijn doctoraat in de nieuwtestamentische studies aan de Universiteit van Durham in het Verenigd Koninkrijk (2018). 

Een inleiding tot het nieuwe perspectief op Paulus Dr. Samuel Tedder [Fragmenten uit zijn toespraak tijdens de Jerusalem Summit]